hà linh
Chuyến xe chiều cuối năm chở đoàn sinh viên chúng tôi đi về miền thôn dã thực tập. Khi đi ngang những cánh đồng lúa, chúng tôi thảng thốt đến ngẹt thở vì khung cảnh quá hữu tình. Lúa mùa đã thu hoạch xong, trên các thửa ruộng đều trơ những gốc rạ, khói và những đống tro tàn nhan nhản khắp nơi. Mùi khói đồng chiều len vào xe, xông lên mũi làm tất cả mọi người đều sặc sụa.
Tôi ngồi trên xe ô tô nhìn từ ô cửa, trên những con đê dài ngút mắt, mọi người lũ lượt kéo nhau về nhà sau một ngày lao động vất vả. Cánh đàn ông oằn mình cõng những bao lúa to kềnh, phụ nữ thì bê nông cụ, trong khi lũ trẻ con chạy nhảy nô đùa rất hồn nhiên. Cả một quãng đê dài từ Nghĩa Trụ đến Văn Giang hai bên bờ xanh ngăn ngắt một màu. Bưởi, cam, chuối, xen lẫn màu xanh là những nụ đào thắm sắc đỏ, màu đỏ nhức nhối của hoa trạng nguyên bày bán hai bên đường. Chiều cuối năm, ai cũng tất bật, những lo toan của cuộc sống thường nhật, mỗi người một suy nghĩ một nỗi niềm riêng.
Chiều cuối năm, mùi khói đồng ngai ngái quen thuộc ấy chợt đưa tôi về ký ức tuổi thơ, nơi có những cánh đồng sắc vàng óng ả của những vàng hoa cải ven sông. Nơi tôi chạy chân trần trên cánh đồng no gió, nơi có những dòng sông ngầu sắc đỏ mang nặng phù sa. Nơi ông bà, cha mẹ rửa chân tại bến nước cầu ao. Cả ký ức tuổi thơ ngọt ngào tôi luôn mang theo, để đến khi nàng xuân đủng đỉnh sang tôi lại mang ra làm kỷ niệm. Những kỷ niệm đẹp đẽ sau này bàn chân tôi bước mỏi xuôi ngược muôn nơi, tôi vẫn không quên những ký ức về chiều cuối năm.
Ngày ấy, tôi là một đứa trẻ tinh nghịch, thích khám phá những điều mới mẻ, huyền bí của làng quê mình. Vào mùa gặt, tôi thường ra đồng để “giúp” cả nhà thu hoạch lúa. Ở quê tôi, trẻ con độ chừng tám chín tuổi tuổi đã biết nhổ mạ, nhặt cỏ và gặt lúa. Cứ đến mùa gặt là chúng tôi nôn nao không thể tả, giống như là ngày Tết vậy. Buổi sáng đi học về, tôi vội quẳng chiếc cặp trên bàn rồi chạy nhanh ra đồng. Nhà tôi cấy năm sào, và cả làm màu, ba chị em tôi vừa con nhà nông vừa con nhà cán bộ. Thuở nhỏ đi học, bố mẹ lúc nào cũng căn dặn, việc của các con là học, cứ đèn bàn bật sáng là bố mẹ hạnh phúc, các con chịu khó học để thoát kiếp nhà nông, vất vả và cơ cực lắm. Đất nhà tôi khá rộng, gần một mẫu ruộng, mẹ tôi vừa cấy vừa trồng màu, mùa nào thức ấy, mẹ cấy giống lúa Q, vê 0, khang dân, đỡ sâu bệnh lại năng suất. Mẹ trồng cải bắp, su hào, xà nách, súp lơ, khoai tây, khoai lang, ngô, mùa nào thức ấy, bố tôi cán bộ điện lực nhưng còn làm nhiều hơn cả nông dân. Ngoài thời gian đi công tác về nhà bố làm tất cả mọi việc đồng áng, nuôi gà, nuôi lợn, bố mẹ tôi mát tay nuôi lợn lớn như thổi, cả ba chị em tôi được ăn học đến đầu đến đũa đều nhờ vào công sức của bố mẹ. Ngày nắng cũng như ngày mưa bố tôi đều ra đồng, bố làm để nuôi hy vọng mong các con đổi đời, từ làng quê nghèo thuần nông ba chị em chúng tôi xuôi ngược Nam, Bắc, nuôi dưỡng ý chí mong ngày sau trưởng thành. Mỗi dịp cuối năm nhà tôi bán cả gần tấn lợn, số tiền bòn từ hoa màu và bán gà lợn, bố tôi tiết kiệm để nuôi ba chị em tôi. Cả đêm trăng sáng vằng vặc mùa hè bố tôi kéo đá, tôi lấy cái xào cắm vào hòn đá lon ton chạy sau hòn đá để kéo đá cùng bố. Cho dù bố có mệt thế nào cũng không kêu than câu gì cả, vòng quay của đá, vòng chân của bố, vòng đời của chị em tôi, những hạt thóc rơi ra từ bông lúa, những giọt mồ hôi và tiếng thở gấp của bố thành một vòng tròn quy luật để hôm nay chị em tôi có ngày hôm nay, trưởng thành trong gian khó, rèn mình từ những tháng ngày vất vả để no tròn trong suy nghĩ. Chị em chúng tôi giờ tóc đã bạc, da mồi, nhưng nhớ lại những ngày cuối năm, hình ảnh bố mẹ vẫn rửa lá dong gói bánh. Rửa lá chuối gói giò, tiếng những con gà lúc túc, con trâu đánh sừng nhai cỏ mật, bước chân tha hương mệt mỏi nơi xứ người tôi vẫn muốn ra bờ sông sau nhà, lặng ngắm con đò bình yên xuôi dòng nước để được hạt lại khúc hát ngày xưa. Mỗi con người tưởng chừng từ việc nhỏ nhất nhưng cũng thấu hiểu hết được ý nghĩa người khác muốn gửi gắm. Bao tin yêu mùa xuân đã về, mai bung nở, đào khoe sắc thắm, trên bàn thờ tổ tiên khói nhang ấm áp, lại ước giá như trên khắp đất nước những bàn chân tha hương mỏi mệt được về nhà sum họp chiều cuối năm, bất giác lòng tôi chùng xuống.
Chiều cuối năm, tiếng gà nhà ai cục tác, gọi về tuổi thơ, nơi tôi lưu giữ những ngọt ngào ấm áp. Chiều cuối năm, những chênh chao của mùa cũ tôi thau chua rửa mặn, những chung chiêng cũng gửi vào gió, chiều cuối năm mang đi về nơi xa, ở đó không còn sân si, kẻ cả, ở đó lòng nhân văn và tình người thắp sáng.
Ảnh: Lê Hào
