Tác giả: Nguyễn Ánh
Bước sang tuổi 40, tôi chợt nhận ra mình đã già đi từ lúc nào không hay. Trong cái bộn bề của cuộc sống gia đình và công việc, tôi vẫn giữ một khoảng trống riêng cho mình. Một khoảng trống để cho tâm hồn tôi ngụp lặn mỗi khi cảm thấy mệt mỏi. Khoảng trống giống như những lỗ của củ sen mà ta thường nhìn thấy. Trong đó, tôi đặc biệt yêu cái hương vị quê trong cái mùi của lúa mà tôi gọi là mùi quê.
Tâm hồn tôi lang thang trong các buổi sớm mai và chiều tà, trên bước chân đi bộ thể dục ra đồng. Con đường bê tông vừa phải cho những chiếc xe bò chở lúa. Ngày nào tôi cũng đi như vậy. Mỗi ngày lúa chuyển màu một khác. Từ một cánh đồng toàn màu xanh, từ xanh non, xanh tươi đến xanh đậm. Cái màu xanh mướt mát của tầm mắt người nhìn. Tôi bỗng thấy quê hương được lặn vào từng lá lúa, thân lúa, bụi lúa. Rồi một ngày trôi qua, màu xanh chuyển thành màu hơi hanh vàng (gọi là hanh vàng vì nhìn vẫn thấy có màu xanh.) Lúa bắt đầu cứng chân, mặt ruộng đã gần cạn nước, các bụi lúa đứng chúm chụm vào nhau. Vậy mà nó vẫn chia cho nhau những khoảng không để vươn mình ra đón nắng và gió trời. Quả thật, ông trời chẳng trừ đường sống của bất kì sinh linh nào. Bởi dù nhà ai đó có cấy lúa dầy hơn một chút, tôi vẫn nhìn thấy tự bản thân lúa ngoi lên bên cạnh sự phân chia khoảng không ấy, Và rồi, lúa từ khi làm đòng đến khi uốn câu rồi giỗ hạt, lúa nặng trĩu bông. Dưới cái gió nhè nhẹ, lúa ru mình và ru đời. Cả một đời vất vả, người nông dân chỉ trông chờ vào cây lúa. Ấy là cách sống của người dân quê tôi. Ngày nay, họ có đi làm công nhân may, hay thợ phu hồ, thợ thủ công đi chăng nữa thì những bóng dáng con người, tay đeo găng, chân đi ủng vẫn cứ nhấp nhô ngoài đồng cho đến tối mịt mới thôi…
Lại thêm một ngày nữa, lúa đẫy hạt, vàng suộm bông, thân lúa như người đã già tuổi chuyển ngay sang màu nâu, màu của rơm rạ. Thoang thoảng trong gió, hương lúa nếp bay ngang qua mũi tôi. Cả một bầu không khí Tết, không khí ngày giỗ ông, giỗ cụ, hay các ngày rằm mồng một chảy về trong trí nhớ của tôi. Bà nội hiền từ hiện về tay cẩm rá gạo nếp đã ngâm hoà vào với đỗ xanh. Một chõ xôi được nấu lên. Mùi thơm của gạo sống quyện vào tay bà ngào ngạt mùi lúa. Cho đến khi mùi béo ngậy của xôi đỗ chín bay theo hơi nước bốc ra, nghi ngút trên những chiếc đĩa nhỏ mà tôi thấy được sự thiêng liêng của những ngày quan trọng ấy…
Và những ngày tiếp theo, bước chân tôi đi thể dục như chậm lại. Tôi ngửi thấy mùi rơm rạ. Cái mùi nồng nồng của rơm mới nhưng rất mát, mùi của sự bình yên. Tôi không còn thấy vất vả gì khi đi trong những hương vị đó. Rơm được máy gặt làm cho nhục ra, hoà vào nhau, không giống như xưa, người dân đập lúa bằng cối đá với cái ngoéo hay lúa được tuốt với máy tuốt lúa mà cây lúa vẫn còn nguyên vẹn. Tôi nhìn những đám rơm rối tinh ấy mà như thể đám bông. Bước chân tôi đi trên rơm rạ, rơm rạ cũng chẳng từ, nó vứt theo hương vị của mình trên bàn chân tôi. Cảm giác hơi rằm rặm, ngưa ngứa nhưng rất êm. Những đám rơm đưa tôi thấy được cảnh lũ trẻ chúng tôi ngày xưa nghĩ ra đủ trò nghịch ngợm. Rơm rạ ôm chúng tôi vào lòng, che cho từng đứa đi trốn tìm. Khác hẳn với các trò chơi điện tử của đám trẻ bây giờ, rơm rạ cho lũ trẻ chúng tôi cái mùi khói thơm hòa trộn giữa mùi rơm với mùi khoai lang hay mùi cá nướng, cho từng ngón tay để đan những con gà trống gà mái, hay đan hộ mẹ ổ rơm cho gà đẻ hoặc những khoanh rơm để bít miệng nồi bánh chưng…
Rồi sau một đêm mưa to, tôi lại đi ra đồng, những đống rơm khô chưa kịp chạy đã bị nước mưa làm mềm nhũn ra. Lại một mùi ngai ngái, âm ẩm. Nắng lên, nhìn từ xa, đồng rơm bốc hơi nghi ngút. Ngày trước, khi tôi còn bé, bố bảo nếu không biết vạn vật có tâm hồn thì hãy nhìn vào đống rơm sau cơn mưa mà có nắng to. Rơm thở! Giống như cây thở! Cả trời đất thở! Và tôi đang thở! Và cho đến bây giờ những hương vị đồng quê ấy cứ phả mãi trong tâm trí tôi. Hình dáng của bà nội, của bố , của mẹ và các chị, của lũ bạn cứ bồng bềnh như những cây lúa biến chuyển thành rơm. Thơm tho! Ngan ngát! Tôi đứng yên, tự thưởng cho mình những giấy phút có lẽ vừa quen vừa hiếm trong mình. Những ngày tháng lăn lộn với công việc. Mệt! Căng thẳng! Nhưng chính những hương vị của lúa từ khi nó chỉ là cây mạ, đến khi nó thành rơm cứ như một thứ tôn giáo tôi sùng bái say sưa, làm tôi lấy lại được tình thân. Tôi không phải là người nông dân, bố mẹ tôi cũng không phải là nông dân nhưng tôi lớn lên từ một gia đình làm nông nghiệp. Cái nghèo của một thời khiến cho con người ta biết làm bạn với cây lúa. Cây lúa là cứu tinh của gia đình tôi và nhiều gia đình khác thời đó.
Giờ đây, mùi lúa lấp đầy trong tâm hồn tôi. Hương vị của lúa hay hương vị của quê mà tôi mãi không muốn xa rời. Không muốn! Tôi là người quê. Lúa là quê mà tôi có được!
