VỤ ĐÔNG Ở QUÊ TÔI
Tản văn Nguyễn Thị Hương
Trong khi lũ lụt dai dẳng ngập tràn xóm thôn, đồng ruộng miền Trung làm lòng như muối xát thì ở quê tôi, màu xanh sự sống vẫn sinh sôi. Thiên nhiên có hai mặt: dữ dằn và hiền hậu, nổi cơn thịnh nộ ở nơi này, dịu dàng ở nơi kia như một sự cân bằng lại. May mắn thay, mảnh đất Hưng Yên nằm giữa trung tâm đồng bằng Bắc Bộ, bão gió chỉ lướt qua, cảnh lũ lụt chỉ còn trong kí ức. Mưa nắng thuận hòa, đất đai màu mỡ, mồ hôi đổ xuống liền được đáp đền. Đã hai vụ chiêm mùa lúa vàng bát ngát lại có thêm vụ Đông chẳng kém phần tươi tốt. Ấm no trông thấy đã đành mà sự giàu có vươn lên thì không có gì là lạ.
Mùa Đông trong ý niệm là mùa tàn úa, xơ xác tiêu điều. Ký ức tôi và những bạn bè cùng trang lứa hẳn không phai hình ảnh mùa Đông của một thời khốn khó mấy chục năm về trước. Chắc hẳn vì đói mà cái rét mùa Đông càng trở nên dữ dằn hơn. Tôi không bao giờ quên được cái cảm giác rét như cứa da cắt thịt, từ trong ruột rét ra của những ngày tháng Một, tháng Chạp ta. Trên những cánh đồng trơ gốc rạ bạc phếch, gió bấc hun hút rít từng cơn não nùng. Bầu trời thâm u sùm sụp úp xuống những thửa ruộng cằn cỗi. Ở những chân trũng, nước đầy ăm ắp, sóng ì oạp vỗ vào bờ vùng, bờ thửa. Hàng phi lao gầy guộc vặn mình rầu rĩ trong gió lạnh tái tê. Bọn trẻ trâu chúng tôi phong phanh áo mỏng, môi tím ngắt, gót chân trần nứt nẻ, chăn trâu trên đồng. Cỏ khô và gốc rạ hiếm hoi vun thành đống nhỏ để đốt sưởi. Ngọn lửa lom rom bị gió tạt, thoáng qua hơi ấm chỉ như một niềm an ủi nhất thời. Mùa Đông khi ấy sao mà nó dài đến thế! Trong giá lạnh mưa phùng gió bấc cứ ao ước từng ngày cho mùa Đông chóng qua, mùa Xuân mau tới…
Vậy mà, từ nhiều năm nay, ở quê tôi, cảm giác lạnh lẽo của mùa Đông gần như bị xua tan bởi sức sống trên những cánh đồng đang vào vụ. Niềm hi vọng về thành quả lao động đang rờ rỡ lớn lên trên từng thớ đất, từng ngày. Từ nửa cuối tháng chín âm lịch, lúa mới hoe vàng, nước ruộng đã được tháo sạch, trơ lớp bùn non. Bầu cây ươm trong vườn nhà mới cấp cới vài ba lá non đã được mang ra trồng xen bên gốc lúa như đứa trẻ núp bóng mẹ. Khi gặt, người nông dân khéo léo cua liềm, lựa bàn chân để tránh làm tổn hại cây non. Sau một sớm, một chiều, ruộng lúa thoắt biến thành ruộng ngô, ruộng bí, ruộng cà chua…Rạ rơm thừa không cần đem về nhà, trải xuống ruộng giữ độ ẩm cho đất trước cái nắng hanh hao, bảo vệ cây còn non nớt. Không gian thoáng đãng, đất màu mỡ và mồ hôi chăm sóc của người khiến cây lớn lên trông thấy từng ngày. Ngoảnh đi ngoảnh lại, sau vài tháng trải đêm sương ngày nắng, các thửa ruộng đã phủ tràn một màu xanh. Bí ngô, bí đao ngọn tua tủa bò lan, trổ hoa, kết quả. Những quả bí nằm êm ấm trên thảm rạ rơm, nhận được dưỡng chất từ cây mẹ, như đứa trẻ được bú mớm, cứ thế phổng phao, tròn trĩnh. Cà chua lên giàn, quả sai lúc lỉu xen lớp hoa vàng. Ngô cao lút đầu người, lá xanh mỡ màng, trổ cờ, kết trái. Trên thân cây khỏe mạnh, những bắp ngô căng tròn như những đứa trẻ đầu đội mũ chóp nhọn có tua vàng đang ép sát vào thân mẹ, nhận lấy nguồn nhựa sống và chở che. Cánh đồng mùa Đông mà xôn xao cánh bướm, đâu kém chi tiết Xuân thì, màu xanh trải dài bất tận, tưởng như có thể sửa câu thơ của Nguyễn Bính về mùa xuân thành “Mùa Đông là cả một mùa xanh”. Màu xanh cây lá ấy khiến người ta quên đi vẻ u ám cố hữu của bầu trời cuối Đông.
Thu hoạch vụ Đông không rộ lên như hai vụ lúa chiêm, mùa vì thời gian sinh trưởng của từng loại rau màu khác biệt. Tuy có so le nhau nhưng về cơ bản đều cần hoàn thành trước Tết Nguyên Đán để còn giải phóng đất đai cho vụ chiêm tới. Sản vật vụ Đông đã cung cấp nguồn lương thực thực phẩm dồi dào cho cư dân cả vùng. Bằng nhiều phương tiện đa dạng, rau, củ, quả được ào ạt vận chuyển đến các chợ từ thôn quê đến thị thành. Những sọt bí đao, bí ngô lặc lè, những thúng cà chua căng bóng, những bao khoai tây vàng sậm còn vương bụi đất. Rồi cả su hào, súp lơ, hoa cúc, hoa lay- ơn, thược dược…náo nức đem đến mọi nẻo một mùa Đông no ấm và tươi đẹp. Vụ Đông mang lại giá trị vật chất trên cùng thửa đất canh tác có khi còn nhỉnh hơn là cấy lúa. Thời gian sinh trưởng của cây vụ Đông ngắn, trồng cây vụ Đông cũng còn làm trẻ hóa đất đai. Nhờ vụ Đông mà cỗ cưới quê tôi có đủ sắc màu bắt mắt: Bát bóng thả thật hấp dẫn với màu xanh của súp lơ, màu cà rốt tươi rói, màu nâu của nấm hương. Các góc phố thơm nồng mùi ngô nếp nướng, tiếng cười nói rộn ràng xua tan cái lạnh lẽo của buổi tối mùa Đông.
Đâu đó người ta bỏ ruộng, bon chen so đo chốn thị thành nhưng ở quê tôi, người nông dân gắn bó với đất đai bằng một tình yêu chung thủy. Bởi họ hiểu rõ nhất, từng tấc đất màu mỡ kia chính là của cải bền vững và vô giá mà thiên nhiên ưu ái dành cho họ. Với lưng vốn là đất mẹ cộng với bàn tay chai sạn cày cuốc phân gio, và hơn hết là ý chí khát vọng thoát nghèo, làm giàu, suy nghĩ tự chủ, sáng tạo, những bạn điền trên quê hương tôi đang dần dần xây dựng nên khung cảnh nông thôn no ấm, hiện đại và mới mẻ. Vì vậy, mùa Đông quê tôi bây giờ là mùa Đông ấm áp, mùa sinh sôi. Tôi yêu mùa vàng của lúa chín, cũng càng yêu màu xanh bất tận của những cánh đồng mùa Đông nơi quê nhà yêu dấu Hưng Yên.
