TRẦN NGỌC PHÚ

Có những con người, khi còn sống thì hiền lành, nhân hậu, lặng lẽ như đất. Nhưng khi đã nằm xuống, lại hiện diện trong đời sống người khác bằng một cách rất riêng - thiêng liêng, bền bỉ và không bao giờ phai.

Vâng, tôi đã đi qua chiến tranh.

Đã chứng kiến sự sống và cái chết đứng sát nhau đến mức chỉ một bước chân là sang một thế giới khác.

Tôi từng nghĩ thời gian đủ dài sẽ làm ký ức lùi xa. Nhưng hóa ra, có những kỷ niệm chỉ cần một câu nói khẽ, một ánh mắt quen… là mọi thứ lại hiện về nguyên vẹn như mới hôm qua.

Buổi sáng hôm ấy, tôi không hề nghĩ mình sẽ bước vào một miền ký ức như vậy.

Phố xá đông đúc người mua, kẻ bán. Tiếng xe cộ ấn còi, nháy đèn, chen chúc trên con phố nhỏ. Tôi ghé vào một cửa hàng, dự định chỉ đứng lại ít phút rồi đi.

Người phụ nữ ấy bước vào giữa dòng người. Dáng bà nhỏ nhưng vẫn nhanh nhẹn. Mái tóc bạc búi gọn sau đầu. Ánh mắt hiền nhưng sâu - ánh mắt của người đã đi qua nhiều mất mát mà vẫn giữ được bản lĩnh cứng cỏi và sự dịu dàng.

Bà nhìn tôi rất lâu. Không phải cái nhìn tò mò. Mà như đang dò tìm một điều gì đã nằm sẵn trong ký ức. Rồi bà nói, rất khẽ nhưng rõ:

- Anh ở cùng đơn vị với người yêu tôi.

Tôi khựng lại. Câu nói ấy như mũi kim chạm đúng nơi sâu nhất trong trí nhớ.

- Cô nói sao?

Bà chậm rãi:

- Anh ấy hy sinh rồi. Quê ở Điệp Nông, Hưng Hà.

Tim tôi đập mạnh. Một cái tên bật ra gần như không cần suy nghĩ:

- Điệp Nông… Trần Đức Quang?

Nước mắt bà trào ra.

- Vâng… anh Quang…

Bà cố ngăn tiếng nấc.

Tôi hỏi khẽ:

- Cô là Thu… người yêu của Quang?

Bà gật đầu. Cái gật nhẹ mà nặng như một đời người.

- Sao cô biết tôi cùng đơn vị với anh ấy?

- Chồng tôi… mấy năm trước có nghe đọc sách của anh. Tôi nghe kể lại… nên biết.

Khi tôi hỏi vì sao đến tận bây giờ bà mới gặp tôi để nói chuyện này, bà không trả lời trực tiếp. Bà nhìn xa xăm, như nhìn qua dòng người ngoài phố về một phía rất xa - nơi ký ức bắt đầu.

Rồi bà kể.

Năm 1978, Quang về phép. Qua sự giới thiệu của người quen, họ gặp nhau.

Khi ấy, bà là một cô thợ may trẻ tại cửa hàng may đo của tỉnh. Cửa hàng lúc nào cũng đông. Không thiếu những lời ngỏ ý. Trong số đó có người đàn ông sau này trở thành chồng bà. Nhưng bà không ưng ai.

- Chỉ đến khi gặp anh Quang, tôi mới hiểu thế nào là duyên số.

Quang ít nói. Nhưng ánh mắt anh thẳng, sáng trong và ấm. Một người lính cao lớn, đĩnh đạc, đã đi qua chiến tranh mà vẫn giữ được sự hiền lành.

Họ yêu nhau nhanh, nhưng không vội. Những buổi gặp ngắn ngủi. Những nụ hôn vụng dại. Những lá thư viết dưới ánh đèn dầu. Và lời hẹn giản dị trong thư:

- Anh sẽ về.

Bà tin. Tin như người ta tin vào sự sắp đặt của duyên phận.

Nghe bà nói, trong đầu tôi lại hiện lên Quang - không chỉ là một cái tên, mà là một con người từng sống cùng tôi qua những năm tháng không thể nào quên.

Tôi khẽ nói:

- Cô biết không… hồi làm quân quản ở Sài Gòn, có lần Quang tay không bắt cướp ở Quận 11…

Bà ngẩng lên, như giữ lấy từng lời.

Hôm ấy, chúng tôi xuống cơ sở tại khóm 5, phường Bình Thới. Địa bàn quen nên hai anh em chủ quan, không mang vũ khí.

Vừa rẽ vào hẻm, người dân hớt hải chạy ra:

- Trong kia có cướp!

Chúng tôi lao tới. Hai tên xách túi đồ định nhảy lên chiếc Honda 67. Thấy chúng tôi tay không, chúng cười khẩy:

- Hai chú bộ đội tránh ra!

Quang dang tay chặn lại:

- Trả lại đồ cho dân.

Ba tên lao vào. Tôi xuống tấn thủ thế. Quang vất cặp giấy tờ cho tôi nói nhanh:

- Anh giữ giấy tờ. Một mình em là đủ.

Tên đầu sỏ tung cú song phi rồi liên tiếp những đòn tay. Quang lùi nửa bước, né tránh. Đến cú đấm thứ năm, anh tiến lên, gạt đòn, khóa tay, xoay hông, tung cú móc gọn và chuẩn xác.

Tên cướp ngã ngửa.

Tên thứ hai rút dao. Quang né hai nhát, chặn đòn bổ, kẹp cổ tay, thúc gối vào ngực hắn. Dao văng khỏi tay. Lưỡi dao kịp cứa vào cánh tay anh, máu thấm đỏ ống áo.

Anh không nhìn vết thương. Chỉ quát:

- Còn thằng kia!

Tên thứ ba quỳ xuống xin tha.

Người dân ùa ra. Có người nói:

- Các chú đội hiền khô mà giỏi võ thiệt…

Quang chỉ cười.

Anh hiền thật. Nhưng khi cần, anh không bao giờ lùi.

Sau nhiệm vụ quân quản, đơn vị về Long Bình làm kinh tế. Tưởng đời lính đã sang trang khác.

Nhưng biên giới Tây Nam nóng lên. Chúng tôi nhận lệnh, lấy lại vũ khí, hành quân ra biên giới. Mùa mưa, đất sình lầy, sốt rét, đạn pháo, lúc nào cũng ùng oàng của đạn b40-b41 loại đạn chống xe tăng nhưng ở đây bọn Khmer đỏ dùng để tấn công chúng tôi.

Quang dần được đề bạt: Trung đội trưởng, rồi Đại đội trưởng.

Trong một trận đánh ác liệt, anh cùng ban chỉ huy giữ vững trận địa. Tiêu diệt được rất nhiều bọn Pôn Pốt. Quang được đề nghị tặng Huân chương Chiến công hạng Ba.

Nhưng khi nhắc về điều đó, anh chỉ cười - cái cười hiền như không có gì đáng nói.

Ngày 13 tháng 6 năm 1979, tại Pua Sát (Campuchia), Quang hy sinh.

Hôm ấy, giữa bãi sắn, anh em đang chuyện trò. Có người hút thuốc lào.

Quang cười:

- Cho tôi “bắn” một điếu.

Tay anh vê thuốc. Tay kia châm lửa.

Ngọn lửa vừa đưa lên…Anh từ từ ngả xuống. Viên đạn bắn tỉa trúng vào thái dương. Không ai kịp gọi tên anh.

Tôi dừng lại.

Bà khẽ nói:

- Anh ấy về báo mộng cho tôi.

Anh nói, anh đã hy sinh, không thực hiện được lời hứa. Anh bảo bà đi lấy chồng. Anh nói thêm: “Anh mãi yêu em”.

Sau giấc mơ ấy, đồng đội anh Quang về phép đến báo tin.

Năm sau, bà lập gia đình.

Tôi hỏi khẽ:

- Bộ quần áo em may cho Quang mặc ngày cưới… còn không?

Bà giật mình.

- Sao anh biết?

- Ở chiến trường, thư của một người là niềm vui chung của cả đại đội.

Bà nghẹn giọng:

- Em giữ bộ quần áo ấy ba mươi năm. Đến giỗ thứ ba mươi… em trao lại cho gia đình anh.

Tôi không nói gì.

Có những thứ giữ lại không phải để mặc.

Giữ lại để sống với kỷ niệm.

Bà khẽ nói: - Anh ấy thiêng lắm.

Tôi gật đầu.

Vâng.

Anh ấy thiêng.

Thiêng bởi sự tử tế.

Thiêng bởi lòng can đảm không ồn ào.

Thiêng bởi lời hứa giữ đến tận bên kia sự sống.

Thiêng bởi một tình yêu không cần được đáp lại - mà vẫn không bao giờ mất.

Bà đứng dậy.

Tôi tiễn bà ra cửa. Thành phố sôi động mà bình yên.

Tôi chợt nghĩ: Nếu hôm ấy ở bãi sắn, viên đạn chệch đi một gang tay… có lẽ giờ này Quang cũng đã tóc bạc, dắt cháu ra công viên mỗi chiều. Nhưng chiến tranh không cho con người quyền chọn lựa. Quang đã chọn phần nguy hiểm để người khác được sống bình yên.

Có lẽ vì thế mà anh không rời đi hẳn.

Không phải vì giấc mơ.

Không phải vì điều huyền bí.

Mà vì những gì anh để lại trong lòng người khác.

Ngoài kia, dòng đời vẫn chảy.

Nhưng ở đâu đó, trong ký ức của những người từng yêu, từng tin, từng được anh bảo vệ - Quang vẫn còn.

Lặng lẽ.

Thiêng liêng.